Amyloidoza transtyretynowa serca (ATTR-CM) jest w ostatnich latach coraz częściej diagnozowana, głównie dzięki rozwojowi metod obrazowania i zwiększonej świadomości choroby wśród lekarzy. Wyróżnia się 2 podtypy ATTR-CM, w zależności od obecności mutacji w genie trantyretyny (TTR): typ dziki (wtATTR), w którym nie stwierdza się mutacji, a jest on związany jest z procesem starzenia oraz typ dziedziczny (ATTRv), którego przyczyną jest substytucja jednego z aminokwasów TTR. Dotychczas rozpoznano ponad 130 mutacji TTR. Zmiana aminokwasu prowadzi do niestabilności przestrzennej białka, nadmiernej jego dysoscjacji i w konsekwencji jego odkładania się w postaci amyloidu. To prowadzi do pogrubienia ścian serca przy zachowaniu objętości lewej komory (LK) dając obraz niewydolności rozkurczowej (HFpEF). Z czasem objętość LK również się zmniejsza, co skutkuje niewydolnością serca ze zmniejszoną objętością wyrzutową (HFrEF).
„Dotychczas opisano ponad osiem tysięcy rzadkich chorób, a nowe choroby są regularnie opisywane w literaturze medycznej. Cierpi na nie od 6% do 8% [każdej na świecie] populacji. W ślad za definicją chorób rzadkich zalecaną w Unii Europejskiej schorzenie uznaje się w Polsce za chorobę rzadką, jeśli dotyka ona nie więcej niż 5 na 10 000 osób”. (Źródło: Ministerstwo Zdrowia).
Amyloidoza AA jest spowodowana odkładaniem się w przestrzeni zewnątrzkomórkowej amyloidu, którego prekursorem jest białko surowiczego amyloidu AA. Zaliczane jest ono do białek ostrej fazy, których stężenie w surowicy wzrasta wraz z rozwojem i utrzymywaniem się stanu zapalnego. Typowymi chorobami, których powikłaniem może być amyloidoza AA są przewlekłe stany zapalne o nieznanej przyczynie, choroby autoimmunologiczne, nowotwory oraz przewlekłe infekcje.
O grupie amyloidoz – chorób dotąd w Polsce bardzo rzadko rozpoznawanych – mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Jamroziak z Kliniki Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, naukowo zajmujący się głównie zagadnieniami związanymi z podłożem genetycznym i terapią indywidualizowaną nowotworów hematologicznych, w tym plazmocytowych (szpiczaka plazmocytowego, amyloidozy AL i gammapatii monoklonalnej o nieokreślonym znaczeniu MGUS) oraz przewlekłej białaczki limfocytowej. W Polsce dostęp do nowoczesnej diagnostyki i leczenia celowanego wielu z tych chorób jest niestety ograniczony.
28 lutego 2022 r. będziemy obchodzić Dzień Chorób Rzadkich. W Polsce za chorobę rzadką uznaje się taką, która dotyka nie więcej niż 5 na 10 000 osób.
Amyloidoza łańcuchów lekkich (AL) jest rzadką chorobą, w przebiegu której dochodzi do zajęcia licznych narządów, najczęściej nerek, serca i układu nerwowego. Zajęcie serca i rozwijająca się w jego wyniku niewydolność serca znacznie pogarszają rokowanie w chorobie, ponieważ często determinują intensywność leczenia amyloidozy. U większości chorych dochodzi również do pogorszenia jakości życia chorych we wszystkich aspektach, również w pracy zawodowej. W czasopiśmie Patient Related Outcome Measures poświęconym badaniom subiektywnego odbioru chorób, przebiegu leczenia i jego wyników przez pacjentów ukazała się analiza oparta na kwestionariuszach wypełnianych przez chorych na amyloidozę AL z USA w latach 2015-2017.
Amyloidoza łańcuchów lekkich (AL) spowodowana jest poprzez nieprawidłowo sfałdowane łańcuchy lekkie przeciwciał produkowane przez mały klon komórek plazmatycznych. Ich odkładanie się jest toksyczne dla zajętych narządów. Standardowe leczenie obejmuje terapie celujące w nieprawidłowy klon plazmocytów, a jego celem jest szybka oraz głęboka redukcja stężenia wolnych łańcuchów lekkich (FLC) surowicy.
Arytmie przedsionkowe (AA) są częstym powikłaniem amyloidozy serca (CA). AA częściej występują u chorych z nabytą amyloidozą transtyretynową (ATTRwt) niż jej dziedziczną postacią (ATTRv) czy amyloidozą łańcuchów lekkich (AL). U chorych na CA częściej występują zakrzepy wewnątrzsercowe, oceniane w badaniach autopsyjnych nawet na 33% populacji. Ryzyko ich występowania jest największe wśród chorych na AL, nawet pomimo zachowanego rytmu zatokowego i frakcji wyrzutowej lewej komory (EF). Leki z grupy antagonistów wit. K (VKA), jak acenokumarol, kumadyna, fluindion oraz nowe, doustne antykoagulanty (DOAC) – rywaroksaban, apiksaban i dabigatran są szeroko stosowane w zapobieganiu udarom mózgu u chorych z AA, w tym z CA.
Kardiomiopatia w przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR-CM) jest spowodowana odkładaniem się włókien amyloidu w sercu. Wyróżnia się postać dziedziczną choroby (ATTRv), u której podłoża leży mutacja w genie transtyretyny (TTR), oraz postać nabytą, związaną z gromadzeniem się prawidłowej transtyretyny (ATTRwt). W obu postaciach mechanizm patogenetyczny polega na dysocjacji natywnej, tetramerycznej postaci TTR do monomerów, które łączą się ze sobą w nierozpuszczalne włókna amyloidu. W postaci dziedzicznej zidentyfikowano ponad 130 mutacji prowadzących do rozwoju choroby. Część z nich wywołuje głównie objawy polineuropatii, inne powodują głównie objawy kardiologiczne.
Amyloidoza serca (CA) jest coraz częściej rozpoznawaną przyczyną niewydolności serca i śmiertelności z tego powodu. Jest to spowodowane coraz lepszymi metodami nieinwazyjnej diagnostyki obrazowej, np. scyntygrafii serca.
Na temat amyloidozy oraz dostępnych terapii w leczeniu tej choroby, rozmawialiśmy z Jackiem Grzybowskim, kierownikiem Oddziału Kardiomiopatii Narodowego Instytutu Kardiologii.
Amyloidoza to choroba postępująca. Gdy serce jest w dużym stopniu zajęte amyloidem, zaczyna się bardzo szybka progresja objawów niewydolności – mówi prof. nadzw. dr hab. n. med. Jacek Grzybowski, kierownik Oddziału Kardiomiopatii w Narodowym Instytucie Kardiologii.
Amyloidoza serca to coraz częściej rozpoznawana choroba, chociaż jej objawy są na tyle niespecyficzne, że jest trudna do zdiagnozowania. Prezentacja kliniczna amyloidozy jest bardzo niecharakterystyczna.
Pomimo tego, że pacjenci z ciężkim przebiegiem COVID-19 wydają się wracać do pełnego zdrowia nadal bardzo mało wiemy na temat długoterminowych skutków infekcji SARS-CoV-2. Jednym z markerów ciężkiego przebiegu COVID-19 jest wzrost ekspresji jednego z białek surowicy krwi – surowiczego amyloidu A (serum amyloid A, SAA) do poziomu, który w przypadku innych chorób wiąże się z ryzykiem rozwoju amyloidozy AA.
Kardiomiopatia w przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR-CM) jest spowodowana odkładaniem się włókien amyloidu w sercu. Wyróżnia się postać dziedziczną choroby (ATTRv), u której podłoża leży mutacja w genie transtyretyny (TTR), oraz postać nabytą, związaną z gromadzeniem się prawidłowej transtyretyny (ATTRwt). W obu postaciach mechanizm patogenetyczny polega na dysocjacji natywnej, tetramerycznej postaci TTR do monomerów, które łączą się ze sobą w nierozpuszczalne włókna amyloidu. W postaci dziedzicznej zidentyfikowano ponad 130 mutacji prowadzących do rozwoju choroby. Część z nich wywołuje głównie objawy polineuropatii, inne powodują głównie objawy kardiologiczne.
Od 2007 roku trwa międzynarodowe obserwacyjne badanie prospektywne THAOS (the Transythyretin Amyloidosis Outcomes Survey, identyfikator badania na stronie clinicaltrials.gov: NCT00628745), mające na celu scharakteryzowanie kliniczne i naturalnego przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR), zarówno w postaci genetycznej (ATTRv), jak i nabytej (ATTRwt). Do badania włączani są również bezobjawowi chorzy ze stwierdzonymi mutacjami w genie TTR. Badanie prowadzone jest w 112 ośrodkach na całym świecie, a jego zakończenie planowane jest na 2023r.