Amyloidoza łańcuchów lekkich (amyloidoza AL) jest rzadką chorobą wynikającą z produkcji źle uformowanych łańcuchów lekkich immunoglobulin, które następnie agregują i odkładają się w narządach, prowadząc do ich niewydolności. Najczęściej zajmowanymi narządami są nerki i serce. Prognozy dla pacjentów są niestety złe i aż 24% z nich umiera w przeciągu pierwszych 6 miesięcy od diagnozy, a jedynie 5-31% przeżyje 10 lat. Najlepszą metodą leczenia amyloidozy AL nadal pozostaje autologiczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych, natomiast większość pacjentów nie kwalifikuje się do tej procedury z uwagi na liczne powikłania związane z chorobą i zły stan ogólny.
Kardiomiopatia amyloidowa (CA) jest rzadką chorobą. W dotychczasowych danych literaturowych jej częstość występowania szacuje się na <1/100000 osób. Przesiewowym badaniem do dalszej diagnostyki jest echokardiografia, która jest powszechnie dostępna. Stwierdzenie jednej z czerwonych flag w tym badaniu, czyli objawów charakterystycznych dla CA, powinno mieć odzwierciedlenie w pogłębieniu diagnostyki. W dobie nowych leków zarówno dla amyloidozy trantyretynowej (ATTR-CA), jak np. tafamidis, jak i amyloidozy łańcuchów lekkich (AL-CA), jak. np. daratumumab, bortezomib, rozpoznanie choroby we wczesnym jej etapie jest kluczowe dla istotnej poprawy rokowania chorych.
Amyloidoza łańcuchów lekkich (amyloidoza AL) jest spowodowana poprzez klon komórek plazmatycznych, który produkuje łańcuchy lekkie immunoglobulin. Odkładają się one następnie w postaci amyloidu w narządach takich jak serce czy nerki, powodując objawy związane z chorobą. Symptomy mogą również wynikać z upośledzenia funkcji układu odpornościowego, co w połączeniu z niewydolnością serca, białkomoczem czy zmniejszeniem wchłaniania w jelitach znacząco zwiększa ryzyko infekcji. Ponadto stosowane leczenie przeciwnowotworowe dodatkowo obniża prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Skutkuje to jeszcze większym ryzykiem infekcji i ich komplikacji, między innymi gorszym przebiegiem COVID-19.
Amyloidozy są złożoną i rzadką grupą chorób, istotą jest gromadzenie się w tkankach organizmu nieprawidłowo uformowanych białek w postaci włókien, których organizm nie jest w stanie usunąć. Czasami złogi amyloidu ograniczone są tylko to jednego organu/miejsca w organizmie, niekiedy zaś stopniowo przyrastają i gromadzą się w wielu narządach, w dłuższej perspektywie prowadząc do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia.
W kwietniowym numerze Blood Cancer Journal ukazały się wyniki przeprowadzonej w Mayo Clinic retrospektywnej analizy leczenia 2. linii chorych na amyloidozę łańcuchów lekkich (AL), którzy w pierwszej linii leczenia otrzymali autologiczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych (autoHSCT). Analizowano chorych, u których doszło do nawrotu choroby po wykonanym w okresie wrzesień 1997-lipiec 2019 autoHSCT.
Szanowni Państwo, Drodzy Czytelnicy
Z okazji Świąt Wielkanocnych składamy Państwu życzenia Miłości, Pokoju, Zdrowia i spokojnego czasu spędzonego w gronie Bliskich.
Skuteczność daratumumabu w leczeniu noworozpoznanej amyloidozy łańcuchów lekkich (AL) w badaniu 3 fazy ANDROMEDA. Dotychczas nie ma badań randomizowanych o jego skuteczności w chorobie nawrotowej/opornej. W literaturze dostępne są jedynie opisy przypadków, nie ma badań „real-life” obejmujących większą liczbę chorych. W marcu 2022 w czasopiśmie Journal of Personalized Medicine został opublikowany artykuł grupy badawczej szpiczaka z Toskanii (Regional Tuscan Myeloma Network). Badanie to miało charakter „real-life” i zostało przeprowadzone w 5 włoskich ośrodkach w okresie lipiec 2018-sierpień 2021. Do analizy włączono kolejnych chorych z potwierdzoną AL, niezależnie od współistniejącego rozpoznania szpiczaka plazmocytowego (MM).
Dotychczasowe badania wykazały, że chorzy na dyskrazje plazmocytowe odpowiadają gorzej na szczepienia przeciw COVID-19 w porównaniu do zdrowej populacji. Mierzone w tej grupie stężenia przeciwciał poszczepiennych były istotnie niższe. Dotyczy to również chorych na amyloidozę AL. W cytowanej pracy retrospektywnie oceniono przeciwciała przeciwko białka kolca wirusa SARS-CoV2 (anty-SARS-CoV2-S1) u chorych na amyloidozę AL (AL) po 2. dawce szczepienia. Z analizy wykluczano chorych z wywiadem przebytej infekcji SARS-CoV2 lub ze stwierdzonymi przeciwciałami przeciwko białku nukleokapsydu (anty-SARAS-CoV2-N). Serokonwersję po 2 dawce szczepienia definiowano jako indeks przeciwciał anty-SARS-CoV2-S1 ≥1. Chorych podzielono na 3 grupy, w zależności od miana przeciwciał: 1) silnie odpowiadający (anty-SARS-CoV2-S1 ≥100); 2) słabo odpowiadający (anty-SARS-CoV2-S1 w przedziale 1-99) i 3) nieodpowiadający (anty-SARS-CoV2-S1 <1).
Nakładem Wydawnictwa Termedia ukazało się pierwsze wydanie książki „Amyloidoza łańcuchów lekkich. Kompendium” autorstwa prof. dr. hab. n. med. Radosława Kaźmierskiego.
Szacuje się, że niedobór żelaza (ID) występuje u około 50-62% chorych z niewydolnością serca. Spowodowany jest on zmniejszonym wchłanianiem w jelicie cienkim z powodu obrzęku jego ściany i sekwestracji żelaza w makrofagach. ID występuje niezależnie od frakcji wyrzutowej lewej komory (EF), natomiast jego częstość wzrasta wraz z pogarszaniem funkcji rozkurczowej. ID jest silnym, niezależnym wpływającym na śmiertelność chorych z niewydolnością serca.
O odysei diagnostycznej w jednej z chorób rzadkich, amyloidozie serca, opowiada prof. dr hab. n.med. Magdalena Kostkiewicz – specjalista kardiolog, specjalista chorób wewnętrznych, specjalista medycyny nuklearnej, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej w Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II, prof. w Klinice Chorób Serca i Naczyń UJ CM
Amyloidoza jest chorobą, w której dochodzi do odkładania się nierozpuszczalnych włókien amyloidu w przestrzeni pozakomórkowej tkanek. Prowadzi to do postępującej niewydolności narządów i w konsekwencji do śmierci. Wśród najczęstszych rodzajów włókien, które są odkładane w tkankach wyróżniamy dwa: te zbudowane z łańcuchów lekkich immunoglobulin oraz transtyretyny, produkowanej w wątrobie. Zajęcie serca w przebiegu amyloidozy w porównaniu do zajęcia innych narządów jest związane z gorszym rokowaniem. Pacjenci z amyloidozą łańcuchów lekkich (amyloidozą AL), czy też z amyloidozą transtyretynową (ATTR) oraz zajęciem serca prezentują objawy zastoinowej niewydolności serca lub zaburzeń rytmu.
Amyloidoza transtyretynowa serca (ATTR-CM) jest w ostatnich latach coraz częściej diagnozowana, głównie dzięki rozwojowi metod obrazowania i zwiększonej świadomości choroby wśród lekarzy. Wyróżnia się 2 podtypy ATTR-CM, w zależności od obecności mutacji w genie trantyretyny (TTR): typ dziki (wtATTR), w którym nie stwierdza się mutacji, a jest on związany jest z procesem starzenia oraz typ dziedziczny (ATTRv), którego przyczyną jest substytucja jednego z aminokwasów TTR. Dotychczas rozpoznano ponad 130 mutacji TTR. Zmiana aminokwasu prowadzi do niestabilności przestrzennej białka, nadmiernej jego dysoscjacji i w konsekwencji jego odkładania się w postaci amyloidu. To prowadzi do pogrubienia ścian serca przy zachowaniu objętości lewej komory (LK) dając obraz niewydolności rozkurczowej (HFpEF). Z czasem objętość LK również się zmniejsza, co skutkuje niewydolnością serca ze zmniejszoną objętością wyrzutową (HFrEF).
„Dotychczas opisano ponad osiem tysięcy rzadkich chorób, a nowe choroby są regularnie opisywane w literaturze medycznej. Cierpi na nie od 6% do 8% [każdej na świecie] populacji. W ślad za definicją chorób rzadkich zalecaną w Unii Europejskiej schorzenie uznaje się w Polsce za chorobę rzadką, jeśli dotyka ona nie więcej niż 5 na 10 000 osób”. (Źródło: Ministerstwo Zdrowia).
Amyloidoza AA jest spowodowana odkładaniem się w przestrzeni zewnątrzkomórkowej amyloidu, którego prekursorem jest białko surowiczego amyloidu AA. Zaliczane jest ono do białek ostrej fazy, których stężenie w surowicy wzrasta wraz z rozwojem i utrzymywaniem się stanu zapalnego. Typowymi chorobami, których powikłaniem może być amyloidoza AA są przewlekłe stany zapalne o nieznanej przyczynie, choroby autoimmunologiczne, nowotwory oraz przewlekłe infekcje.