Amyloidoza serca (CA) jest coraz częściej rozpoznawaną przyczyną niewydolności serca i śmiertelności z tego powodu. Jest to spowodowane coraz lepszymi metodami nieinwazyjnej diagnostyki obrazowej, np. scyntygrafii serca.
Na temat amyloidozy oraz dostępnych terapii w leczeniu tej choroby, rozmawialiśmy z Jackiem Grzybowskim, kierownikiem Oddziału Kardiomiopatii Narodowego Instytutu Kardiologii.
Amyloidoza to choroba postępująca. Gdy serce jest w dużym stopniu zajęte amyloidem, zaczyna się bardzo szybka progresja objawów niewydolności – mówi prof. nadzw. dr hab. n. med. Jacek Grzybowski, kierownik Oddziału Kardiomiopatii w Narodowym Instytucie Kardiologii.
Amyloidoza serca to coraz częściej rozpoznawana choroba, chociaż jej objawy są na tyle niespecyficzne, że jest trudna do zdiagnozowania. Prezentacja kliniczna amyloidozy jest bardzo niecharakterystyczna.
Pomimo tego, że pacjenci z ciężkim przebiegiem COVID-19 wydają się wracać do pełnego zdrowia nadal bardzo mało wiemy na temat długoterminowych skutków infekcji SARS-CoV-2. Jednym z markerów ciężkiego przebiegu COVID-19 jest wzrost ekspresji jednego z białek surowicy krwi – surowiczego amyloidu A (serum amyloid A, SAA) do poziomu, który w przypadku innych chorób wiąże się z ryzykiem rozwoju amyloidozy AA.
Kardiomiopatia w przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR-CM) jest spowodowana odkładaniem się włókien amyloidu w sercu. Wyróżnia się postać dziedziczną choroby (ATTRv), u której podłoża leży mutacja w genie transtyretyny (TTR), oraz postać nabytą, związaną z gromadzeniem się prawidłowej transtyretyny (ATTRwt). W obu postaciach mechanizm patogenetyczny polega na dysocjacji natywnej, tetramerycznej postaci TTR do monomerów, które łączą się ze sobą w nierozpuszczalne włókna amyloidu. W postaci dziedzicznej zidentyfikowano ponad 130 mutacji prowadzących do rozwoju choroby. Część z nich wywołuje głównie objawy polineuropatii, inne powodują głównie objawy kardiologiczne.
Od 2007 roku trwa międzynarodowe obserwacyjne badanie prospektywne THAOS (the Transythyretin Amyloidosis Outcomes Survey, identyfikator badania na stronie clinicaltrials.gov: NCT00628745), mające na celu scharakteryzowanie kliniczne i naturalnego przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR), zarówno w postaci genetycznej (ATTRv), jak i nabytej (ATTRwt). Do badania włączani są również bezobjawowi chorzy ze stwierdzonymi mutacjami w genie TTR. Badanie prowadzone jest w 112 ośrodkach na całym świecie, a jego zakończenie planowane jest na 2023r.
Amyloidoza transtyretynowa (ATTR) jest zagrażającą życiu chorobą charakteryzującą się akumulacją źle uformowanego białka transtyretyny (TTR) w tkankach, głównie w nerwach i sercu. ATTR może być chorobą nabytą jak również wrodzoną. Ta ostatnia postać może zostać wywołana poprzez ponad 100 różnych mutacji w genie TTR. Szacuje się, że około 50 000 osób na całym świecie cierpi na wrodzoną postać ATTR.
Amyloidoza serca (CA) wiąże się ze złym rokowaniem chorych, głównie z powodu jej rozpoznawania w późnej fazie niewydolności serca. Szacowana 5-letnia śmiertelność w tej chorobie wynosi 44%-65%, w zależności od danych. Analizy retrospektywne w kardiologii wykazały, że nierozpoznana CA była częstszą, niż się wydaje, przyczyną różnych chorób, np. zwężenia zastawki aortalnej czy niewydolności serca z zachowaną funkcją skurczową. Najnowsze osiągnięcia z ostatnich lat w zakresie nieinwazyjnej diagnostyki i terapii różnych postaci amyloiodzy przyczyniły się do większej świadomości lekarzy o tej chorobie.
Amyloidoza serca (CA) powoduje rozwój kardiomiopatii restrykcyjnej (RCM), która wiąże się z wysoka śmiertelnością. Pacjenci z nieleczoną CA w przebiegu amyloidozy łańcuchów lekkich (AL) osiągają medianę przeżycia 6 miesięcy od pojawienia się pierwszych objawów klinicznych niewydolności serca, podczas gdy pacjenci z zajęciem serca w przebiegu amyloidozy transtyretynowej (ATTR) mają medianę przeżycia 2.5 – 4 lata. Często występuje wstrząs kardiogenny, a opcje czasowego bądź trwałego wsparcia pracy serca są ograniczone z powodu zajęcia obu komór oraz małej pojemności lewej komory. Zajęcie serca u pacjentów chorych na amyloidozę historycznie było wiązane ze złymi wynikami po transplantacji tego narządu. Warto dodać, że przez wiele lat CA, szczególnie w przebiegu amyloidozy AL stanowiła przeciwskazanie do przeszczepienia.
W prospektywnym badaniu kohortowym opublikowanym w lutym tego roku badacze zwrócili uwagę na subiektywną ocenę stanu zdrowia pacjentów (ang. patient reported outcomes, PRO) w czasie pierwszego roku od rozpoznania amyloidozy łańcuchów lekkich (amyloidozy AL). Do badania włączono pięćdziesięciu dziewięciu pacjentów z dwóch ośrodków w Stanach Zjednoczonych.
Niech Nadchodzący Rok 2022 będzie pełen miłości, zdrowia, dobrych wyzwań, spełnionych marzeń – tych małych i dużych, a Święta Bożego Narodzenia niech przepełnią nas rodzinnym ciepłem i pewnością, że nigdy nie jesteśmy sami,
życzy redakcja portalu Polskiej Sieci Amyloidozy
Patisarian i inotersen są, obok tafamidisu, zarejestrowanymi lekami do leczenia polineuroatii związanej z dziedziczną amyloidozą transtyretynową (ATTRv). Obydwa leki blokują syntezę zarówno zmutowanej, jak i prawidłowej transtyretyny w wątrobie.
Patisarian jest cząsteczką składającą się z małego interferującego mRNA zabezpieczoną w cząsteczki lipidowe, która po dostaniu się do jądra komórkowego blokuje ekspresję genów transtyretyny. Patisarian podawany jest dożylnie co 3 tygodnie.
Streszczenie:
To streszczenie opisuje w przystępny sposób wyniki badania ATTR-ACT, które ukazały się w czasopiśmie American Journal of Cardiology. W próbie klinicznej ATTR-ACT badacze oceniali efekty stosowania tafamidisu u pacjentów z uszkodzeniem serca (kardiomiopatią) w przebiegu amyloidozy transtyretynowej (skrót z j. ang: ATTR-CM). Tafamidis jest dostępny w USA i w innych krajach do leczenia dorosłych chorych na ATTR-CM. Lek stosowany jest doustnie. W badaniu ATTR-ACT wzięło udział 441 chorych na ATTR-CM z 13 krajów, którzy przyjmowali tafamidis albo placebo przez 30 miesięcy. W pierwszej kolejności badacze oceniali wpływ tafamidisu na ryzyko śmierci lub hospitalizacji z powodu dolegliwości sercowych w okresie od momentu rozpoczęcia badania do jego zakończenia. Wyniki wykazały, że obydwa ryzyka były o ok. 1/3 niższe w porównaniu z placebo. Dodatkowo badacze oceniali wpływ tafamidisu na objawy niewydolności serca, jakość życia i ogólny stan zdrowia przez okres 30 miesięcy. Pacjenci, którzy brali udział w badaniu wypełniali kwestionariusze oceniające w/w aspekty w różnych punktach czasowych: przed rozpoczęciem leczenia, w jego trakcie oraz po zakończeniu.
Amyloidoza jest grupą chorób spowodowanych odkładaniem się nieprawidłowo sfałdowanych łańcuchów lekkich immunoglobulin w tkankach. Zaczyna się często skrycie, podstępnie, ale ostatecznie może prowadzić do upośledzenia czynności serca czy układu nerwowego. W przeszłości zasadność wykonywania biopsji śródoperacyjnej podczas procedur ortopedycznych, by wykryć amyloidozę, była podważana poprzez brak skutecznego leczenia przyczynowego. Zmiana w tej kwestii nastąpiła wraz z wprowadzeniem na rynek nowych leków zdolnych do zatrzymania progresji choroby. Jednakże należy pamiętać, że podstawowym warunkiem decydującym o efekcie leczenia jest jej odpowiednio wczesna diagnoza.
Przyczyną objawów amyloidozy łańcuchów lekkich są złogi amyloidu w narządach. Pomimo znacznego postępu w opracowaniu nowych leków eliminujących nieprawidłowy klon komórek plazmatycznych nadal u niektórych pacjentów utrzymuje się upośledzenie funkcji narządów. Nawet w erze leczenia celowanego (daratumumab), nie wszyscy pacjenci osiągają odpowiedź narządową i później ją utrzymują. Jest to szczególnie ważne z tego względu, że to właśnie ta odpowiedź koreluje z głęboką odpowiedzią hematologiczną. Wynika to częściowo z faktu, że istnieje grupa komórek plazmatycznych opornych na leczenie, która ciągle kontynuuje produkcję łańcuchów lekkich. Ich nieprawidłowe sfałdowanie zachodzi pod wpływem działania enzymów proteolitycznych.